การศึกษาวิจัยสเต็มเซลล์จากร่างกายเป็นอย่างไร

สเต็มเซลล์จากร่างกาย (adult stem cells, somatic stem cells) เป็นสเต็มเซลล์ที่ไม่ได้ทำหน้าที่เฉพาะเจาะจงที่พบในอวัยวะต่างๆ ซึ่งส่วนใหญ่แล้วภายในอวัยวะแต่ละชนิดจะประกอบได้ด้วยเซลล์ของอวัยวะนั้นที่ทำหน้าที่เฉพาะอย่าง สเต็มเซลล์จากร่างกายที่อยู่ในอวัยวะนั้นๆ จึงยังคงสามารถแบ่งตัวเองขึ้นมาใหม่ และพัฒนาดิฟเฟอเรนชิเอทไปเป็นเซลล์ที่ทำหน้าที่เฉพาะเจาะจงได้

บทบาทของสเต็มเซลล์จากร่างกาย

ในร่างกายสิ่งมีชีวิตที่สำคัญคือ การซ่อมแซมเซลล์ที่สึกหรอหรือเสียหายไป ข้อแตกต่างที่สำคัญระหว่างสเต็มเซลล์จากร่างกายกับสเต็มเซลล์จากตัวอ่อนคือ กำเนิดหรือที่มาของเซลล์เหล่านั้น โดยสเต็มเซลล์จากตัวอ่อนมีกำเนิดมาจากกลุ่มเซลล์ด้านในของบลาสโตซิสต์ ในขณะที่สเต็มเซลล์จากร่างกายนั้นยังไม่ทราบแน่นอนว่ามีกำเนิดมาจากที่ใด

งานวิจัยเกี่ยวกับสเต็มเซลล์จากร่างกายสร้างความตื่นเต้นให้กับวงการแพทย์เป็นอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อนักวิทยาศาสตร์เริ่มค้นพบสเต็มเซลล์จากร่างกายในเนื้อเยื่อมากมายหลายชนิด ซึ่งมากกว่าที่เคยทราบกันมาก่อน และบางอย่างก่อนหน้านี้ไม่เชื่อว่าจะพบสเต็มเซลล์ด้วยซ้ำไป การค้นพบเหล่านี้ทำให้เกิดคำถามที่สำคัญ เพื่อจะพยายามนำสเต็มเซลล์จากร่างกายไปใช้ในการปลูกถ่ายเข้าสู่ร่างกายผู้ป่วย จริงๆแล้ว สเต็มเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด ถูกนำมาใช้ในการปลูกถ่ายตั้งแต่เมื่อประมาณ 30 ปีที่แล้ว

ระยะหลังมานี้ก็พบว่า สเต็มเซลล์จากร่างกายอีกหลายชนิด มีความสามารถพัฒนาดิฟเฟอเรนชิเอทไปเป็นเซลล์ที่ทำหน้าที่เฉพาะได้เช่นกัน สิ่งสำคัญคือ ต้องกำหนดเงื่อนไขหรือวิธีการที่ถูกต้องเหมาะสมเพื่อให้นักวิทยาศาสตร์สามารถควบคุมสเต็มเซลล์จากร่างกายที่เพาะเลี้ยงในห้องปฎิบัติการให้สามารถดิฟเฟอเรนชิเอทไปเป็นเซลล์ที่ทำหน้าที่เฉพาะเจาะจงได้ตามที่ต้องการ ซึ่งเซลล์เหล่านั้นสามารถนำไปใช้ในการรักษาโรคต่างๆ ได้หลายชนิด โดยเฉพาะบรรดาโรคร้ายแรงที่พบได้บ่อยๆ

ประวัติความเป็นมาของงานวิจัยเกี่ยวกับสเต็มเซลล์จากร่างกาย เริ่มต้นเมื่อประมาณ 40 ปีที่แล้ว ในช่วงทศวรรษ 1960 นักวิทยาศาสตร์พบว่าภายในเนื้อเยื่อไขกระดูกประกอบไปด้วยสเต็มเซลล์อย่างน้อยสองชนิดด้วยกัน สเต็มเซลล์ชนิดแรกเรียกว่า hematopoietic stem cells ซึ่งหมายถึงสเต็มเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด ซึ่งจะพัฒนาไปเป็นเม็ดเลือดชนิดต่างๆ ได้แก่ เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือด ส่วนสเต็มเซลล์ชนิดที่สองอยู่ภายในไขกระดูกเป็นชนิด bone marrow stromal cells ซึ่งถูกค้นพบสองสามปีต่อมา เซลล์ที่เรียกว่า bone marrow stromal cells นี้ประกอบไปด้วยส่วนผสมของเซลล์ต้นกำเนิดกระดูก เซลล์ต้นกำเนิดกระดูกอ่อน เซลล์ต้นกำเนิดเซลล์ไขมัน และเซลล์ต้นกำเนิดเนื้อเยื่อเส้นใยประสานหรือไฟเบอร์

ต่อมาไม่นานนักในช่วงทศวรรษ 1960 เช่นกัน นักวิทยาศาสตร์อีกกลุ่มหนึ่งค้นพบสเต็มเซลล์ต้นกำเนิดเซลล์ประสาท โดยทำการทดลองศึกษาวิจัยในหนูทดลอง สามารถค้นพบส่วนของสมองหนู 2 บริเวณที่มีสเต็มเซลล์ต้นกำเนิดเซลล์ประสาท การค้นพบครั้งนั้นขัดแย้งกับความรู้เดิมที่เชื่อกันว่า เซลล์ประสาทไม่สามารถสร้างขึ้นมาใหม่ได้ ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่ก็ยังคงเชื่อว่าเซลล์ประสาทไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่ได้ และดูเหมือนจะไม่ค่อยยอมรับกับผลงานวิจัยชิ้นนั้น จนกระทั่งราวสามสิบปีต่อมา ทฤษฏีว่าด้วยสเต็มเซลล์ต้นกำเนิดของเซลล์ประสาทถึงได้รับการพิสูจน์อย่างชัดเจนและเป็นที่ยอมรับในที่สุด ปัจจุบันพบว่า สเต็มเซลล์ต้นกำเนิดเซลล์ประสาทในระบบประสาทส่วนกลาง ประกอบไปด้วยเซลล์ต้นกำเนิดเซลล์ประสาท และเซลล์ต้นกำเนิดเซลล์ชนิดแอสโตรซัยท์ (astrocytes) และ โอลิโกเดนโดรซัยท์ (oligodendrocytes) ซึ่งถือว่าเป็นเซลล์ชนิด non-neuronal cells

</ a>ที่มา</ span> : นพ.วรวุฒิ เจริญศิริ
ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ